20 września 2018r.
Emedica.pl - Internetowy serwis dla Pacjentów
Emedica.pl - Internetowy serwis dla Pacjentów
 
Opis  ->
Trzustka jest narządem jamy brzusznej wydzielającym enzymy trawienne, a także niektóre hormony, w tym podstawowy hormon regulujący poziom cukru we krwi – insulinę. Obecnie nie jest całkowicie jasne, czy przewlekłe zapalenie trzustki jest naturalną konsekwencją nawracających epizodów zapalenia ostrego, czy też są to dwie zupełnie odrębne choroby. Obie postacie zapalenia trzustki powodują jej stopniowe uszkodzenie tak, że ostatecznie staje się ona niezdolna do wydzielania wystarczającej ilości hormonów i enzymów.
Objawy  ->
Zapalenie trzustki jest wynikiem samostrawienia się narządu przez uwolnione i zaktywowane w nim enzymy trawienne, a rozległość jej uszkodzenia trudno jest przewidywać w początkowym okresie choroby. Ostre zapalenie trzustki ma często bardzo dramatyczny przebieg, a jego najczęstszymi objawami, będącymi konsekwencją zarówno procesu zapalnego, jak i działania dostających się do krwioobiegu enzymów trzustkowych, są:
  • Bardzo silne bóle zlokalizowane w środkowej i górnej części brzucha, mogące promieniować do pleców, nie ustępujące po środkach przeciwbólowych
  • Wymioty-skąpe, nie przynoszące ulgi
  • Wzdęcie brzucha, często zatrzymanie gazów i stolca
  • Gorączka, czasem dreszcze
  • Bóle mięśniowe
  • W ciężkich postaciach – spadek ciśnienia krwi, wstrząs, zatrzymanie moczu i ostra niewydolność nerek W skrajnych przypadkach ostre zapalenie trzustki może nawet kończyć się śmiercią.
    Objawy przewlekłego zapalenia trzustki są mniej dramatyczne i w dużej mierze związane z powoli rozwijającą się niewydolnością narządu:
  • Nawracające, uporczywe bóle o zróżnicowanym nasileniu występujące głównie po jedzeniu i zlokalizowane w górnej części brzucha (chorzy opisują je jako piekące, przeszywające, ostre lub ściskające. Ból może trwać kilka dni lub nawet tygodni, rzadko mija po mniej niż 24 godzinach)
  • Postępująca utrata masy ciała
  • Podwyższony poziom cukru we krwi, stopniowo rozwijająca się cukrzyca
  • Uporczywe biegunki będące wynikiem niepełnego trawienia pokarmów wskutek niedoboru enzymów trzustkowych
  • Niewielkiego stopnia żółtaczka, świąd skóry – objawy wymagające dokładnej diagnostyki, gdyż mogą świadczyć o rozwoju raka trzustki

    Kontaktu z lekarzem wymaga:
  • Każdy przypadek wystąpienia objawów ostrego lub przewlekłego zapalenia trzustki
  • W przypadkach z silnymi bólami brzucha, wymiotami, dreszczami i postępującym osłabieniem uzasadnione jest wezwanie karetki Pogotowia Ratunkowego
  • Przyczyny  ->
    Do uszkodzenia trzustki dochodzi najczęściej w wyniku nadużywania alkoholu lub w przypadku zatkania przewodu żółciowego wspólnego przez kamień żółciowy, co powoduje wsteczny odpływ żółci do trzustki i aktywację enzymów trzustkowych. Bardzo rzadko przyczynami ostrego zapalenia trzustki mogą być: uraz jamy brzusznej (na przykład w wyniku wypadku komunikacyjnego), infekcja wirusowa, zaburzenia poziomu tłuszczów we krwi, rak trzustki, niektóre leki, zabiegi operacyjne i diagnostyczne na trzustce i układzie żółciowym. Około 20-30% epizodów ostrego zapalenia trzustki rozpoczyna się bez uchwytnej przyczyny; jest to tak zwana postać idiopatyczna zapalenia.

    Czynniki sprzyjajace zachorowaniu
    Czynnikami zwiększającymi ryzyko wystąpienia zapalenia trzustki są :
  • Nadużywanie alkoholu
  • Otyłość
  • Kamica żółciowa
  • Niedożywienie
  • Przyjmowanie niektórych leków, na przykład cytostatyków, hydrochlorotiazydu czy sterydów
  • Zapobieganie  ->
  • Zapobieganie i leczenie kamicy żółciowej
  • Normalizacja wagi ciała
  • Unikanie spożywania alkoholu
  • Przebieg  ->
    Ostre zapalenie trzustki wymaga intensywnego leczenia w warunkach szpitalnych. Konieczna jest zwykle całkowita głodówka i włączenie żywienia dożylnego, podanie leków przeciwbólowych, dokładna kontrola wszystkich funkcji życiowych, w tym czynności nerek i wydolności układu oddechowego. Niektóre postacie ostrego zapalenia trzustki mogą wymagać leczenia operacyjnego. W około 5 % przypadków, a w ciężkich postaciach w ok.10-40%, mimo prawidłowego leczenia nie udaje się opanować choroby i kończy się ona śmiercią.
    Przewlekłe zapalenie trzustki przebiega zwykle z nawracającymi przez długie lata atakami bólowymi i postępującym wyniszczeniem chorego.
    Powikłania  ->
  • Bakteryjne zakażenie uszkodzonej trzustki
  • Masywny krwotok z rozpadającego się narządu
  • Rozwój torbieli lub ropnia trzustki
  • Zaburzenia gospodarki węglowodanowej aż do rozwoju cukrzycy wymagającej podawania insuliny
  • Zespół złego wchłaniania
  • Badania  ->
    W przypadku ostrego zapalenia trzustki zwykle obejmują podstawowe badania laboratoryjne oraz oznaczanie poziomu enzymów trzustkowych we krwi i moczu – ich podwyższony poziom świadczy o uszkodzeniu narządu. Zwykle niezbędne jest także zdjęcie rentgenowskie jamy brzusznej i klatki piersiowej, a także ultrasonografia (USG) jamy brzusznej. Niekiedy pomocna może być tomografia komputerowa jamy brzusznej lub badanie endoskopowe górnego odcinka przewodu pokarmowego. Dla kontrolowania przebiegu choroby niektóre z tych badań trzeba kilkakrotnie powtarzać. W niektórych szpitalach, dysponujących odpowiednią aparaturą, jeśli podejrzewa się kamień żółciowy blokujący odpływ soku trzustkowego, wykonuje się endoskopową cholangiopankreatografię wsteczną (EPCW) i nacinając ujście dróg żółciowych usuwa się kamień, będący przyczyną zapalenia trzustki
    W przewlekłym zapaleniu trzustki wykonuje się badania poziomów enzymów trzustkowych i wątrobowych, bilirubiny, lipidów czyli tłuszczów, w kale sprawdza się ilość niestrawionego tłuszczu. Ponadto potrzebne bywa badanie USG, tomografia komputerowa, EPCW.
    Cel leczenia  ->
    Celem leczenia ostrego zapalenia trzustki jest opanowanie i ograniczenie rozległości uszkodzenia tego organu oraz zabezpieczenie przed uszkodzeniem ważnych życiowo narządów. W przewlekłym zapaleniu trzustki leczenie skierowane jest na zmniejszenie dolegliwości bólowych i uzupełnienie brakujących hormonów (insulina) i enzymów trzustkowych. W obu postaciach zapalenia, jeśli przyczyną są kamienie żółciowe, dąży się do ich usunięcia.
    Leczenie  ->
    Zalecenia ogólne
  • W przypadku ostrego zapalenia trzustki zazwyczaj niezbędny jest wypoczynek w pozycji leżącej lub siedzącej (w zależności od tego, która z nich jest dla pacjenta wygodniejsza) i stopniowy powrót do pełnej aktywności w miarę ustępowania objawów choroby
  • W przewlekłym zapaleniu trzustki nie ma ograniczeń dotyczących aktywności ruchowej
  • Obowiązuje bezwzględny zakaz picia alkoholu
  • Wskazana jest dieta wysokoenergetyczna, częste i niewielkie posiłki

    Leczenie farmakologiczne
    W przypadku ostrego zapalenia trzustki leczenie prowadzone jest zawsze w warunkach szpitalnych i obejmuje stosowanie:
  • Diety
  • Leków przeciwbólowych
  • Antybiotyków w przypadku zakażenia uszkodzonej trzustki
  • Leków hamujących wydzielanie soku żołądkowego
  • Insuliny podawanej w przypadku wystąpienia cukrzycy
    Przewlekłe zapalenie trzustki można zwykle leczyć w warunkach domowych stosując:
  • Leki przeciwbólowe
  • Insulinę w razie rozpoznania cukrzycy
  • Doustne preparaty zawierające enzymy trzustkowe
  • Dietę i całkowitą abstynencję alkoholowę
  • Leczenie operacyjne  ->
    Leczenie operacyjne bywa czasem niezbędne w ciężkich i powikłanych postaciach ostrego zapalenia trzustki i obejmuje:
  • Usunięcie martwiczej i zakażonej tkanki trzustki
  • Usunięcie pęcherzyka żółciowego i kamieni z przewodu żółciowego wspólnego, gdy są one przyczyną choroby
  • Drenaż ropni i torbieli trzustki
    W przewlekłym zapaleniu trzustki czasem potrzebne jest usunięcie kamieni trzustkowych, żółciowych, torbieli trzustki, niekiedy wykonuje się częściowe wycięcie trzustki
  • Podpis  ->
    Opracował
    lek. med. Robert Olewiński

    Nota prawna


    Prezentowane strony mają charakter edukacyjny. Ogólne informacje na temat chorób i zasad postępowania w żadnym stopniu nie zastępują fachowej porady lekarskiej. Pomimo rygorystycznego przestrzegania ogólnie przyjętych zasad tworzenia serwisów medycznych ustalonych przez Health on the Net Foundation i weryfikacji prezentowanych treści przez uznane Autorytety medyczne, twórcy serwisu nie biorą żadnej odpowiedzialności, ani pośredniej ani bezpośredniej, za sposób wykorzystania i interpretowania informacji zawartych w serwisie.