21 lutego 2020r.
Emedica.pl - Internetowy serwis dla Pacjentów
Emedica.pl - Internetowy serwis dla Pacjentów
 
Synonimy  ->
Nadczynność kory nadnerczy, hiperkortyzolemia
Opis  ->
Choroba spowodowana jest nadmiernym wydzielaniem kortykosterydów – hormonów produkowanych przez korę nadnerczy.
Nadnercza są parzystym narządem wewnątrzwydzielniczym, położonym nad górnym biegunem nerek. Jeśli przyczyną hiperkortyzolemii (nadmiernej ilości hormonów kory nadnerczy) jest choroba nadnerczy, wówczas mówimy o zespole Cushinga, a jeśli przysadka mózgowa (która wpływa na produkcję hormonów w nadnerczach) – o chorobie Cushinga. Hiperkortyzolemia może też być spowodowana przewlekłym stosowaniem kortykosterydów w leczeniu różnych chorób.
Objawy  ->
  • Otyłość z charakterystycznym gromadzeniem się tłuszczu na tułowiu i karku
  • Różowe rozstępy na skórze
  • Okrągła, nalana twarz z obrzękniętymi powiekami
  • Jaskrawoczerwone rumieńce na policzkach
  • Nadmierne owłosienie u kobiet
  • Łojotok i trądzik
  • Nadciśnienie tętnicze
  • Osłabienie siły mięśniowej
  • Bóle kostne
  • Zmiany nastroju – od depresji do psychozy
  • Zaburzenia miesiączkowania
  • Powiększenie łechtaczki
  • Zmniejszona odporność na infekcje


  • Kontaktu z lekarzem wymaga:
  • Każdy chory z podejrzeniem hiperkortyzolemii
  • U chorego z rozpoznaną hiperkortyzolemią wystąpienie objawów infekcji: gorączki, dreszczy, bólów mięśni, bólów i zawrotów głowy
  • Pojawienie się objawów ubocznych leczenia farmakologicznego: przedawkowania leków sterydowych (obrzęki dłoni i stóp oraz zwiększenie masy ciała) lub wynikających ze zbyt małej dawki substytucyjnej sterydów (zmęczenie, osłabienie, zawroty głowy)
  • Przyczyny  ->
    Objawy choroby spowodowane są nadmiernym wytwarzaniem kortykosterydów, które może być spowodowane:
  • Guzem kory nadnerczy
  • Guzem przysadki mózgowej, który produkuje w zwiększonej ilości ACTH – hormon stymulujący nadnercza do wydzielania kortykosterydów
  • Długotrwałym przyjmowaniem leków sterydowych
  • Długotrwałym stosowaniem ACTH w terapii nowotworu przysadki mózgowej
  • Pierwotną przyczyną zmian mogą być także zaburzenia czynności podwzgórza
  • (choroba Cushinga pochodzenia podwzgórzowego)
    Zapobieganie  ->
    Nie istnieją sposoby zapobiegania chorobie (zespołowi) Cushinga.
    Jeśli stosowanie leków sterydowych jest konieczne z powodu reumatoidalnego zapalenia stawów, astmy, choroby nerek lub choroby Addisona, należy dążyć do stosowania jak najmniejszych dawek leku i – o ile to możliwe – stosować je jak najkrócej.
    Przebieg  ->
  • Jeżeli hiperkortyzolemia spowodowana jest przez guz nadnerczy, istnieje możliwość chirurgicznego usunięcia guza. Niekiedy usuwa się całe nadnercza, ale wówczas konieczne jest stosowanie hormonalnego leczenia zastępczego
  • W chorobie Cushinga guz przysadki usuwa się chirurgicznie lub poddaje radioterapii. Guzy przysadki mogą odrastać – objawy choroby pojawiają się wówczas ponownie
  • U chorych długotrwale leczonych sterydami lub ACTH poprawę może przynieść stopniowe odstawienie leku pod ścisłym nadzorem lekarskim
  • Powikłania  ->
  • Osteoporoza, złamania kości
  • Cukrzyca
  • Wrzód trawienny
  • Guzowaty rozrost przysadki mózgowej wskutek usunięcia nadnerczy (rzadko)
  • Niepłodność
  • Badania  ->
  • Morfologia krwi z rozmazem leukocytów (białych krwinek)
  • Badania biochemiczne krwi (glukoza, sód, potas)
  • Stężenia hormonów: kortyzolu (dwukrotnie w ciągu doby) oraz ACTH we krwi
  • Test hamowania deksametazonem w celu zróżnicowania zespołu Cushinga (przyczyna choroby w nadnerczach) i choroby Cushinga (przyczyna choroby w przysadce)
  • USG jamy brzusznej z oceną nadnerczy
  • Ewentualnie tomografia komputerowa jamy brzusznej
  • RTG czaszki w celu oceny okolicy siodła tureckiego, na którym leży przysadka mózgowa (rzadko wykazuje zmiany)
  • Tomografia komputerowa głowy
  • Najbardziej czułym badaniem przysadki mózgowej jest rezonans magnetyczny (NMR)
  • Cel leczenia  ->
  • Chirurgiczne usunięcie guza (nadnerczy lub przysadki), który jest przyczyną nadmiernego wydzielania kortykosterydów
  • Zapobieganie powikłaniom, a jeśli się pojawią – leczenie ich
  • Leczenie  ->
    Zalecenia ogólne
    Niezwykle ważne jest poznanie objawów i przebiegu choroby oraz obserwowanie zmian w czasie terapii. Nie wolno w sposób nagły przerywać leczenia farmakologicznego.
    Rekomendowana jest dieta niskokaloryczna z ograniczeniem węglowodanów, bogata w potas i białko.
    Nie jest konieczne ograniczanie aktywności fizycznej, z wyjątkiem okresu rekonwalescencji po operacji. Należy unikać sytuacji, sprzyjających urazom (złamania kości!).
    Wskazane jest noszenie bransolety z informacją o rozpoznanej chorobie oraz rodzaju i dawce przyjmowanych leków.

    Leczenie farmakologiczne
  • Leki hamujące produkcję hormonów kory nadnerczy (aminoglutetimid)
  • Leki obniżające ciśnienie krwi
  • Preparaty wapnia w leczeniu osteoporozy
  • Insulina w leczeniu cukrzycy (o ile nie wystarcza dieta)
  • Leki przeciwdepresyjne
  • Leki sterydowe w terapii zastępczej u chorych po chirurgicznym usunięciu nadnerczy
  • Leczenie operacyjne  ->
    Polega na operacyjnym usunięciu nadnercza, w którym stwierdzono guz, lub hormonalnie czynnego gruczolaka przysadki mózgowej.
    Podpis  ->
    Opracowała
    lek. med. Agnieszka Madej-Pilarczyk
    Zakład Endokrynologii, ICMDiK PAN

    Nota prawna


    Prezentowane strony mają charakter edukacyjny. Ogólne informacje na temat chorób i zasad postępowania w żadnym stopniu nie zastępują fachowej porady lekarskiej. Pomimo rygorystycznego przestrzegania ogólnie przyjętych zasad tworzenia serwisów medycznych ustalonych przez Health on the Net Foundation i weryfikacji prezentowanych treści przez uznane Autorytety medyczne, twórcy serwisu nie biorą żadnej odpowiedzialności, ani pośredniej ani bezpośredniej, za sposób wykorzystania i interpretowania informacji zawartych w serwisie.