17 listopada 2018r.
Emedica.pl - Internetowy serwis dla Pacjentów
Emedica.pl - Internetowy serwis dla Pacjentów
 
Opis  ->
Jest to odcinkowe (ograniczone) poszerzenie tętnicy powstałe w wyniku osłabienia (uszkodzenia) jej ściany. Tętniaki powstają najczęściej w obrębie aorty, która jest główną tętnicą organizmu biegnącą w klatce piersiowej i jamie brzusznej. Spotyka się je także w naczyniach tętniczych zaopatrujących mózg lub kończyny (częściej dolne). Także ściana serca może ulegać tętniakowatemu poszerzeniu w przebiegu zawału mięśnia sercowego.
Objawy  ->
Objawy są bardzo zróżnicowane i zależne od umiejscowienia oraz wielkości tętniaka.
  • Tętniak piersiowego odcinka aorty (aneurysma aortae thoracalis) powoduje nagłe, nawracające, ostre bóle w klatce piersiowej, bóle szyi, pleców, niekiedy promieniujące do górnej części jamy brzusznej
  • Tętniak brzusznego odcinka aorty (aneurysma aortae abdominalis) wywołuje bóle brzucha i pleców w okolicy krzyżowej, czasem promieniujące do pachwiny, brak apetytu, utratę masy ciała, czasem także spadek ilości wydalanego moczu, aż do rozwoju niewydolności nerek. W przypadku bardzo dużych tętniaków charakterystycznym objawem jest wyczuwalny w obrębie górnej lub środkowej części jamy brzusznej sprężysty, wyraźnie tętniący, niekiedy bolesny guz
  • Tętniak tętnicy mózgowej wywołuje silne, pulsujące bóle głowy, osłabienie lub porażenie niektórych grup mięśni, zaburzenia czucia lub równowagi, ból gałek ocznych, zaburzenia widzenia lub częściową ślepotę; niekiedy stwierdza się nierówność źrenic
  • Tętniak zlokalizowany w tętnicy zaopatrującej kończynę prowadzi do pogorszenia jej ukrwienia, co objawia się bólami, osłabieniem mięśniowym, bladością lub zasinieniem. Czasem w pachwinie lub w dole podkolanowym wyczuwa się sprężysty tętniący guzek
  • Tętniakowate poszerzenie ściany serca wiąże się z występowaniem zaburzeń rytmu serca (uczucie kołatania, nagłe utraty przytomności) lub rozwojem niewydolności krążenia (duszność, pogorszenie tolerancji wysiłku)
  • Często tętniaki nie dają żadnych objawów i są wykrywane przypadkowo w trakcie badań kontrolnych lub wykonywanych z powodu innych schorzeń

    Szybkiego kontaktu z lekarzem wymaga:
    Każde podejrzenie tętniaka wymaga jak najszybszego kontaktu z lekarzem. W następujących przypadkach uzasadnione jest wezwanie karetki pogotowia i błyskawiczny kontakt z lekarzem:
  • Pojawienie się bolesnego pulsującego guza w jamie brzusznej, pachwinie lub kończynie
  • Wystąpienie niewydolności krążenia lub zaburzeń rytmu serca u osób po przebytym niedawno zawale mięśnia sercowego
  • Silny ból głowy połączony z nagłymi zaburzeniami świadomości, nudnościami, zaburzeniami widzenia, osłabieniem lub porażeniem niektórych grup mięśni
  • Ponowne pojawienie się objawów tętniaka po jego leczeniu operacyjnym
  • Objawy pęknięcia tętniaka

  • W każdym z powyższych przypadków należy jak najszybciej wezwać pomoc, a w oczekiwaniu na przyjazd karetki pogotowia konieczne jest pozostawanie w łóżku.
    Przyczyny  ->
    Tętniak rozwija się w wyniku uszkodzenia i co za tym idzie osłabienia ściany tętnicy, które może być spowodowane:
  • Nadciśnieniem tętniczym
  • Miażdżycą tętnic (uszkodzenie ściany naczyń w wyniku odkładania się w nich cholesterolu)
  • Wrodzonym odcinkowym defektem ściany naczynia (szczególnie częste w przypadku tętniaków naczyń mózgowych)
  • Urazem tętnicy
  • Kiłą (obecnie jest to niezwykle rzadko spotykana przyczyna tętniaka)


  • Czynniki sprzyjające zachorowaniu
    Podwyższone ryzyko powstania tętniaka wiąże się z:
  • Nadciśnieniem tętniczym
  • Otyłością
  • Paleniem papierosów
  • Podwyższonym poziomem cholesterolu we krwi lub występowaniem miażdżycy naczyń w rodzinie
  • Przebytym zawałem mięśnia sercowego
  • Podeszłym wiekiem (powyżej 60 roku życia)
  • Przebytym bakteryjnym zapaleniem wsierdzia (zakażeniem wewnętrznej warstwy ściany serca)
  • Guzkowym zapaleniem tętnic (polyarteritis nodosa) – rzadką, przewlekłą chorobą zapalną małych i średnich naczyń tętniczych
  • Zapobieganie  ->
    Zapobieganie powstawaniu tętniaka polega na unikaniu czynników ryzyka, a więc obejmuje:
  • Zaprzestanie palenia tytoniu
  • Prawidłową dietę z obniżoną ilością tłuszczów
  • Aktywność ruchową, regularne wykonywanie ćwiczeń fizycznych
  • Kontrolę i leczenie nadciśnienia tętniczego
  • Unormowany tryb życia, unikanie sytuacji stresowych
  • Wczesne rozpoznawanie i leczenie kiły
  • Przebieg  ->
    Jedynym skutecznym leczeniem jest zabieg operacyjny. Mimo leczenia chirurgicznego tętniak może niekiedy nawracać. Nieleczony tętniak grozi wystąpieniem któregoś z groźnych dla życia powikłań.
    Powikłania  ->
  • Pęknięcie tętniaka. Objawy obejmują nagły silny ból brzucha, klatki piersiowej, głowy lub nogi. Bólowi towarzyszyć może utrata przytomności, objawy wstrząsu (osłabienie, niepokój, bladość, poty, kołatanie serca, zaburzenia świadomości), ostra niewydolność nerek (ból okolicy lędżwiowej, krwiomocz, zatrzymanie moczu), ostre niedokrwienie kończyny (ból, zblednięcie i oziębienie kończyny). Nieleczony pęknięty tętniak zwykle prowadzi w krótkim czasie do śmierci chorego
  • Udar mózgu, w przebiegu którego dochodzić może do osłabienia lub porażenia mięśni, zaburzeń czucia, równowagi, widzenia, świadomości, wystąpienia śpiączki, a nawet do śmierci
  • Badania  ->
    Wczesne rozpoznanie i leczenie tętniaka ma kluczowe znaczenie dla zdrowia i życia pacjenta. Konieczne zwykle jest wykonanie:
  • Badań laboratoryjnych krwi obejmujących poziom tłuszczów i cholesterolu, a także parametry krzepnięcia krwi
  • Elektrokardiogramu (EKG)
  • Badania ultrasonograficznego (USG) tętnic lub serca
  • Tomografii komputerowej (TK, CT) jamy brzusznej, klatki piersiowej lub głowy
  • Prześwietlenia naczyń tętniczych po podaniu do nich specjalnego płynnego kontrastu (angiografia)
  • Cel leczenia  ->
    Celem leczenia jest - w miarę możliwości - usunięcie poszerzonego tętniakowato odcinka naczynia i zastąpienie go naczyniem sztucznym (tzw. protezą naczyniową) lub innym naczyniem pobranym w trakcie zabiegu od samego pacjenta. Szczególna postać tętniaka, jaką jest rozwarstwienie aorty brzusznej, może być leczona w niektórych przypadkach farmakologicznie, jeśli nie powoduje niedokrwienia narządów.
    Leczenie  ->
    Zalecenia ogólne Przed zabiegiem operacyjnym należy unikać wysiłków fizycznych oraz czynności związanych z parciem.
    Po operacji zwykle możliwy jest stopniowy powrót do normalnej aktywności ruchowej.
    Wskazana jest dieta niskotłuszczowa z dużą ilością błonnika dla zapobiegania zaparciom.
    Ograniczenia dietetyczne po zabiegu operacyjnym nie są wskazane.
    Po operacji należy nauczyć się samodzielnie kontrolować ciśnienie tętnicze.

    Leczenie farmakologiczne
    Po zabiegu operacyjnym związanym z wszczepieniem sztucznej lub naturalnej protezy naczyniowej niezbędne jest stosowanie:
  • Leków obniżających krzepliwość krwi – zapobiegają powstawaniu skrzepu i zatykaniu światła protezy naczyniowej
  • Antybiotyków – stosowane nawet przez kilka miesięcy po operacji zapobiegają zakażeniu bakteryjnemu protezy, co także mogłoby doprowadzić do jej zatkania
  • W przypadku rozwarstwienia aorty brzusznej leczonego nieoperacyjnie stosuje się leki obniżające ciśnienie tętnicze
  • Leczenie operacyjne  ->
    Operacja tętniaka jest zabiegiem trudnym i niebezpiecznym, i dlatego szczególnie ważne są wybór właściwego terminu zabiegu, staranne przygotowanie do zabiegu oraz właściwe postępowanie pooperacyjne. W tym celu niezbędna jest współpraca z chirurgiem, a także pozostałymi lekarzami biorącymi udział w leczeniu.
    Tętniaki naczyń mózgowych zazwyczaj wymagają szybkiego leczenia operacyjnego, podczas gdy pozostałe typy tętniaków mogą być operowane w terminie późniejszym.
    Pęknięty tętniak zawsze wymaga operacji w trybie nagłym.
    Zabieg operacyjny w znieczuleniu ogólnym wykonywany jest w specjalistycznych oddziałach chirurgii naczyniowej, kardiochirurgii lub neurochirurgii. Charakter zabiegu należy omówić z chirurgiem i anestezjologiem. Czasem bezpośrednio po zabiegu operacyjnym niezbędny jest kilkudniowy pobyt pacjenta w Oddziale Intensywnej Terapii.
    Niekiedy pomimo prawidłowo przeprowadzonej operacji i właściwego postępowania pooperacyjnego tętniak pojawia się ponownie. Niezbędny jest wówczas kolejny zabieg operacyjny.
    Podpis  ->
    Opracował
    lek. med. Robert Olewiński

    Nota prawna


    Prezentowane strony mają charakter edukacyjny. Ogólne informacje na temat chorób i zasad postępowania w żadnym stopniu nie zastępują fachowej porady lekarskiej. Pomimo rygorystycznego przestrzegania ogólnie przyjętych zasad tworzenia serwisów medycznych ustalonych przez Health on the Net Foundation i weryfikacji prezentowanych treści przez uznane Autorytety medyczne, twórcy serwisu nie biorą żadnej odpowiedzialności, ani pośredniej ani bezpośredniej, za sposób wykorzystania i interpretowania informacji zawartych w serwisie.